Titel: Omzendbrief VR 1997/29: Taalgebruik in de diensten van de Vlaamse Regering
Aard document: Omzendbrief
Datum document: 07/10/1997
Datum publicatie BS:
Download Worddocument

Taalgebruik  in de diensten van de Vlaamse Regering


Omzendbrief VR 97/29

Datum: 7 oktober 1997

I. INLEIDING

België is ingedeeld in 4 taalgebieden: het Nederlandse taalgebied, het Franse taalgebied, het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad (de 19 gemeenten) en het Duitse taalgebied (art. 4 Grondwet).

Het begrip "taalgebied", gebruikt in artikel 4 van de Grondwet, slaat niet op een gebied waar in feite een bepaalde taal wordt gesproken, maar op een gebied waar in rechte (bv. door de ambtenaren) een bepaalde taal moet worden gebruikt. Door dit artikel kregen de Nederlandse, de Franse en de Duitse taal het statuut van bestuurstaal in respectievelijk het Nederlandse, het Franse en het Duitse taalgebied. In het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad zijn er twee bestuurstalen: het Nederlands en het Frans.

De zes randgemeenten Drogenbos, Kraainem, Linkebeek, Sint-Genesius-Rode, Wemmel, Wezembeek-Oppem en de taalgrensgemeenten Bever, Herstappe, Mesen, Ronse, Spiere-Helkijn en Voeren behoren integraal tot het Nederlandse taalgebied.

Voor alle handelingen van de overheid moet de bestuurstaal  voor de bestuurstaalwetgeving: zie K.B. 18 juli 1966 houdende coördinatie van de wetten op het gebruik van de talen in bestuurszaken, verder geciteerd als S.W.T. worden gebruikt. 

In bepaalde gemeenten bestaan taalfaciliteiten voor anderstaligen. Die faciliteiten doen geen afbreuk aan de eentaligheid van het gebied in kwestie. De faciliteiten houden in dat de overheid voor een beperkt aantal precies omschreven verrichtingen van de algemene regel (streektaal is bestuurstaal) moet afwijken ten voordele, en meestal slechts op uitdrukkelijke aanvraag, van de bestuurden die de voorkeur geven aan het Frans.

De bestuurders in het Nederlandse taalgebied kunnen nooit een beroep doen op de faciliteitenregel. Zij moeten verplicht gebruik maken van het Nederlands.

De parlementaire debatten die gevoerd werden bij de totstandkoming van de wetten van 8 november 1962 en 2 augustus 1963 tonen aan dat de faciliteiten bedoeld waren om de overgang te vergemakkelijken voor anderstaligen naar de Gemeenschap waartoe de gemeente waarin ze woonden voortaan zou behoren; hoelang die overgangsperiode zou duren werd nergens bepaald.  Hoewel de faciliteitenregeling ondertussen ingeschreven werd in de Grondwet, werd er geen afbreuk gedaan aan het niet-repetitieve karakter van de faciliteiten. Dit betekent dat faciliteiten niet automatisch maar enkel op uitdrukkelijk verzoek worden toegekend aan inwoners van één van de hierboven vermelde faciliteitengemeenten. Faciliteiten zijn een integratiebevorderend instrument, geen middel om algehele tweetaligheid na te streven.

In België bestaat het principe van de subnationaliteit niet. Bijgevolg wordt een inwoner van het Nederlandse taalgebied automatisch behandeld als een Nederlandstalige. Een inwoner van het Franse taalgebied wordt naar analogie door de overheid van de Franse Gemeenschap en het Waalse Gewest benaderd als een Franstalige. 

De talentelling die door de wet van 28 juni 1932 werd ingesteld om wijzigingen in het taalstelsel (van voornamelijk Nederlandstalige gemeenten) te rechtvaardigen is door de wet van 8 november 1962 afgeschaft.

Hierdoor bestaat er geen inventaris van de Franstaligen in het Nederlandse taalgebied. Bijgevolg moeten zij de faciliteiten waar ze wettelijk recht op hebben, uitdrukkelijk vragen.

II. REGELING

Het gebruik der talen in de diensten van de Vlaamse Regering en het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap wordt geregeld in titel III van de gewone wet van 9 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, meer bepaald in hoofdstuk II . Onder diensten verstaan we  de administratie, de kabinetten, en de instellingen van openbaar nut o.a. alle categorieën van instellingen opgesomd in de wet van 16 maart 1954 . Voor de Vlaamse openbare instellingen geldt dus dezelfde regeling als voor het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap.

Voor de diensten van de Vlaamse Regering gelden de volgende regels inzake het taalgebruik in bestuurszaken :

1.  Voor de diensten van de Vlaamse Regering waarvan de werkkring het hele ambtsgebied van de Vlaamse Gemeenschap/het Vlaamse Gewest bestrijkt is  schema A van toepassing.

2.  Voor de diensten van de Vlaamse Regering waarvan de werkkring niet het hele ambtsgebied van de Vlaamse Gemeenschap/het Vlaamse Gewest bestrijkt onderscheiden we de volgende mogelijkheden:

  2.1.  voor diensten van de Vlaamse Regering waarvan de werkkring uitsluitend gemeenten met een speciale taalregeling uit het Nederlands taalgebied omvat is schema B van toepassing;

  2.2.  voor diensten van de Vlaamse Regering waarvan de werkkring ook, maar niet uitsluitend gemeenten met een speciale taalregeling uit het Nederlands taalgebied omvat de werkkring omvat ook gemeenten zonder speciale taalregeling uit het Nederlands taalgebied is schema C van toepassing;

  2.3.  voor diensten van de Vlaamse Regering waarvan de werkkring gemeenten uit Brussel-Hoofdstad omvat en/of gemeenten zonder speciale taalregeling uit het Nederlandse taalgebied is schema D van toepassing.

De regels en de begrippen in de schema's, worden verder in de tekst verduidelijkt.


pagebreakA.   DIENSTEN VAN DE VLAAMSE REGERING WAARVAN DE WERKKRING HET GEHELE AMBTSGEBIED VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP/HET VLAAMSE GEWEST BESTRIJKT

regel: NEDERLANDS

uitzonderingen:

1. berichten en mededelingen bestemd voor het publiek in de rand- en taalgrensgemeenten NEDERLANDS en FRANS
2. formulieren bestemd voor het publiek in de randgemeenten NEDERLANDS en FRANS
3. betrekkingen met particulieren uit de taalgrensgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
4. betrekkingen met particulieren uit de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(indien de particulier één van deze talen kiest)
5. opstellen van akten betreffende particulieren uit de taalgrensgemeenten of uit de randgemeenten Sint-Genesius-Rode en Wezembeek-Oppem NEDERLANDS
Opm.: iedere belanghebbende kan bij de dienst een vertaling in het Frans verkrijgen met waarde van uitgifte of gelijkluidend afschrift
6. opstellen van akten betreffende particulieren uit de randgemeenten Drogenbos, Kraainem, Linkebeek en Wemmel NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
7. getuigschriften uit te reiken aan particulieren uit de taalgrensgemeenten of de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
8. verklaringen en vergunningen uit te reiken aan particulieren uit de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)


 

pagebreakB.   DIENSTEN VAN DE VLAAMSE REGERING WAARVAN DE WERKKRING UITSLUITEND GEMEENTEN MET EEN SPECIALE REGELING UIT HET NEDERLANDS TAALGEBIED OMVAT


1.
  • binnendiensten (intern taalgebruik)
  • betrekkingen met diensten waaronder zij ressorteren
  • betrekkingen met andere diensten uit het Nederlands taalgebied en uit Brussel-Hoofdstad
NEDERLANDS
2.
  • berichten bestemd voor het publiek
  • mededelingen
NEDERLANDS en FRANS
3. formulieren bestemd voor het publiek in de taalgrensgemeenten NEDERLANDS
4. formulieren bestemd voor het publiek in de randgemeenten NEDERLANDS en FRANS
5. betrekkingen met particulieren uit de taalgrensgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
6. betrekkingen met particulieren uit de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(indien de particulier één van deze talen kiest)
7. betrekkingen met privé-bedrijven waarvan de exploitatiezetel in een gemeente zonder speciale regeling in het Nederlands of het Frans taalgebied gevestigd is NEDERLANDS of FRANS
(volgens de taal van de gemeente)
8. opstellen van akten betreffende particulieren uit de taalgrensgemeenten of uit de randgemeenten Sint-Genesius-Rode en Wezembeek-Oppem NEDERLANDS of FRANS
Opm.: iedere belanghebbende kan bij de dienst een vertaling in het Frans verkrijgen met waarde van uitgifte of gelijkluidend afschrift
9. opstellen van akten betreffende particulieren uit de randgemeenten Drogenbos, Kraainem, Linkebeek en Wemmel NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
10. getuigschriften uit te reiken aan particulieren uit de taalgrensgemeenten of de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
11. verklaringen, machtigingen en vergunningen uit te reiken aan particulieren uit de taalgrensgemeenten NEDERLANDS
12. verklaringen, machtigingen en vergunningen uit te reiken aan particulieren uit de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)

 

C.   DIENSTEN VAN DE VLAAMSE REGERING WAARVAN DE WERKKRING OOK, MAAR NIET UITSLUITEND GEMEENTEN MET EEN SPECIALE TAALREGELING UIT HET NEDERLANDSE TAALGEBIED OMVAT (DE WERKKRING OMVAT OOK GEMEENTEN ZONDER SPECIALE TAALREGELING UIT HET NEDERLANDSE TAALGEBIED)

regel: NEDERLANDS

uitzonderingen

1. berichten en mededelingen bestemd voor het publiek in de rand- en taalgrensgemeenten NEDERLANDS
2. formulieren bestemd voor het publiek in de randgemeenten NEDERLANDS en FRANS
3. betrekkingen met particulieren uit de taalgrensgemeenten NEDERLANDS of FRANS
4. betrekkingen met particulieren uit de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(indien de particulier één van deze talen kiest)
5. opstellen van akten betreffende particulieren uit de taalgrensgemeenten of uit de randgemeenten Sint-Genesius-Rode en Wezembeek-Oppem NEDERLANDS
Opm.: iedere belanghebbende kan bij de dienst een vertaling in het Frans verkrijgen met waarde van uitgifte of gelijkluidend afschrift
6. opstellen van akten betreffende particulieren uit de randgemeenten Drogenbos, Kraainem, Linkebeek en Wemmel NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
7. getuigschriften uit te reiken aan particulieren uit de taalgrensgemeenten of de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)
8. verklaringen, machtigingen en vergunningen uit te reiken aan particulieren uit de randgemeenten NEDERLANDS of FRANS
(volgens keuze particulier)

 

D.   DIENSTEN VAN DE VLAAMSE REGERING WAARVAN DE WERKKRING GEMEENTEN UIT BRUSSEL-HOOFDSTAD OMVAT EN/OF GEMEENTEN ZONDER SPECIALE TAALREGELING UIT HET NEDERLANDSE TAALGEBIED

regel : NEDERLANDS


III. EEN WOORDJE UITLEG BIJ DE GEBRUIKTE TERMEN

1. berichten en mededelingen bestemd voor het publiek

  • berichten zijn opschriften die op een in het oog springende wijze aangebracht zijn op de muren van de administratieve gebouwen en kantoren, of op alle andere plaatsen met de bedoeling inlichtingen te verstrekken aan de personen die bedoelde gebouwen, kantoren of plaatsen bezoeken. Ze kunnen gebeiteld, gegraveerd, geschilderd, gedrukt, gestencild, getypt, geschreven of met lichtgevende toestellen voorgesteld zijn. Ze kunnen een zekere omvang hebben of slechts uit één woord bestaan;
  • mededelingen zijn de inlichtingen die in welke vorm dan ook verspreid worden. Hun draagwijdte kan algemeen zijn of beperkt tot een bepaald publiek.

Onder berichten en mededelingen in de zin van de taalwetgeving worden niet noodzakelijk de publicaties van de Vlaamse overheid verstaan. Overheidspublicaties moe-ten steeds in het Nederlands worden verspreid.

De Vlaamse Gemeenschap blijft vasthouden aan het principe van de homogeniteit van de taalgebieden. Dit betekent dat ook in de rand- en taalgrensgemeenten enkel Nederlandstalige exemplaren van folders en publicaties van de Vlaamse overheid worden verspreid. Bovendien zijn de meeste brochures in principe bestemd voor de bestuurders en voor hen gelden de faciliteiten niet. Wanneer de brochures een ruimer doelpubliek willen bereiken en dus in een grotere oplage worden verspreid is het raadzaam in de randgemeenten en in sommige taalgrensgemeenten, naast de gemeentebesturen, hiervoor een beroep te doen op de aanwezige infrastructuur van de Vlaamse Gemeenschap: de gemeenschapscentra die op basis van het decreet van 17 december 1996 beheerd worden door vzw De Rand. In Voeren kan hierbij de vzw Voeren 2000 ingeschakeld worden.

Wanneer inwoners van taalgrens- en randgemeenten een vertaling vragen van een publicatie van de Vlaamse overheid is het dus van belang na te gaan voor wie de brochure in eerste instantie bestemd is. Wanneer dat de bestuurders zijn, moet er geen vertaling gemaakt worden. Bijgevolg mag in de brochure zelf vermeld worden dat ze bestemd is voor de bestuurders en ze enkel in het Nederlands verkrijgbaar is.

Van publicaties die op grote schaal verspreid worden bijv. huis aan huis en waarvan de boodschap voor een ruim publiek bestemd is, kunnen geïnteresseerde inwoners van een taalgrens- of randgemeente een vertaling krijgen indien zij daarom verzoeken.

Volgens de laatste stand van de rechtspraak van de Vaste Commissie voor Taaltoezicht is het niet vereist dat een overheidspublicatie integraal wordt vertaald. Een samenvatting van het essentiële van de inhoud volstaat. Het is dus niet nodig om zowel op het gebied van lay-out als inhoud identieke brochures in de andere taal te laten drukken. Dat zou trouwens budgettair onhaalbaar zijn en volledig indruisen tegen de geest van de taalwetgeving en het principe van de taalhomogeniteit van de taalgebieden.

Documenten die echter wettelijk verplichtend ter inzage moeten worden gelegd van het publiek, bijv. naar aanleiding van een openbaar onderzoek worden evenwel om juridische problemen te vermijden in de rand- en taalgrensgemeenten vertaald in het Frans.

Voor berichten en mededelingen die verspreid worden in het kader van de actieve openbaarheid van bestuur (en die niet wettelijk verplicht ter kennis van het publiek moeten gebracht worden) gelden de hogervermelde voorschriften.

2. formulieren bestemd voor het publiek

Formulieren bestemd voor het publiek zijn onvolledig gedrukte of gestencilde teksten die door het publiek zelf moeten worden aangevuld.

3. betrekkingen met particulieren

Onder betrekkingen met particulieren worden zowel de mondelinge als schriftelijke betrekkingen verstaan.

Inwoners uit rand- en taalgrensgemeenten kunnen vragen dat hun relaties met de Vlaamse overheid in het Frans verlopen.

De faciliteiten die de Vlaamse overheid verleent moeten echter restrictief worden toegepast en zijn niet-repetitief. Uiteindelijk werden de faciliteiten ingesteld om de integratie van anderstaligen in de Vlaamse Gemeenschap te bevorderen.

In de praktijk betekent dit dat alle diensten van de Vlaamse overheid in hun betrekkingen met inwoners uit faciliteitengemeenten het NEDERLANDS gebruiken. Enkel wanneer een inwoner uit een rand- of taalgrensgemeente daar uitdrukkelijk om verzoekt wordt het Frans gebruikt.

In deze context is het van belang nogmaals te wijzen op het niet-repetitieve karakter van de faciliteiten. Dit wil zeggen dat faciliteiten niet automatisch keer op keer worden verleend. Particulieren die eens het gebruik van het Frans hebben gevraagd zullen later niet automatisch opnieuw in het Frans worden aangeschreven. Het taalgebruik van een particulier is immers geen statisch gegeven. Het is niet uitgesloten dat betrokkene zich ondertussen heeft geïntegreerd en Nederlands spreekt.

Aanslagbiljetten (bijv. de heffing op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging of de heffing van het kijk- en luistergeld) worden dus altijd in het Nederlands opgesteld, met voor de randgemeenten en de taalgrensgemeenten de vermelding in het Frans dat op eenvoudig verzoek de particulier een Franstalig document kan bekomen.

Inwoners die een Franstalig exemplaar aanvroegen, worden een jaar later opnieuw in het Nederlands aangeschreven en kunnen zo nodig opnieuw verzoeken om een Franstalig exemplaar.

4. opstellen van akten betreffende particulieren

Akten zijn alle stukken die dienen tot vaststelling van een rechtshandeling.

     a) taalgrensgemeenten

De dienst stelt de akten in het Nederlands. Iedere belanghebbende uit de taalgrensgemeenten kan zonder bijkomende kosten en zonder zijn aanvraag te moeten verantwoorden, bij de dienst die de akte heeft opgemaakt, een gewaarmerkte vertaling in het Frans met waarde van uitgifte of van gelijkluidend afschrift verkrijgen.

     b) randgemeenten

  • Voor stukken ten behoeve van particulieren uit Drogenbos, Kraainem, Linkebeek en Wemmel worden de akten gesteld in het Nederlands of in het Frans naargelang van de wens van de belanghebbende.
  • Voor stukken ten behoeve van particulieren uit Sint-Genesius-Rode en Wezembeek-Oppem worden de akten gesteld in het Nederlands. Iedere belanghebbende kan daarvan, zonder bijkomende onkosten en zonder verantwoording van zijn aanvraag, bij de dienst die de akte heeft opgemaakt, een gewaarmerkte vertaling met waarde van uitgifte of van gelijkluidend afschrift krijgen.

5.  getuigschriften, verklaringen, machtigingen, vergunningen uit te reiken aan particulieren

Getuigschriften zijn schriftelijke bewijzen, uitgaande van een overheidsdienst, dat iets werkelijk is (bv. kwitanties). Met verklaringen worden officiële documenten bedoeld, uitgaande van overheidsdiensten.

Machtigingen zijn officiële documenten die uitgaan van een overheidsdienst waarbij een bepaalde toestemming wordt verleend. Machtigingen kunnen in de vorm van een vergunning verstrekt worden (bv. jacht- en visverloven).

IV. SANCTIES EN TOEZICHT

Artikel 42 van de gewone wet van 9 augustus 1980 tot hervorming der instellingen heeft de bepalingen van de hoofdstukken VII en VIII S.W.T. toepasselijk gemaakt op de diensten van de Vlaamse Regering.

In hoofdstuk VII S.W.T. worden de sancties bepaald, die verbonden zijn aan de overtreding van de bestuurstaalwet. Zo stelt artikel 58 dat alle administratieve handelingen en verordeningen, die naar vorm of naar inhoud strijdig zijn met de bepalingen van de gecoördineerde wetten, nietig zijn. Zowel de Vaste Commissie voor Taaltoezicht als iedere belanghebbende kunnen de nietigheid laten vaststellen van alle handelingen of verordeningen die naar vorm of inhoud strijdig zijn met de gecoördineerde wetten. Er is dus geen nietigheid van rechtswege. De nietigheid wordt vastgesteld door de overheid van wie de handeling uitgaat, door de toezichthoudende overheid, de hoven en rechtbanken of de Raad van State.

Nietige handelingen moeten door de overheid waarvan zij uitgaan, vervangen worden door regelmatige bescheiden. De vaststelling van de nietigheid verjaart evenwel na 5 jaar.

In hoofdstuk VIII S.W.T. wordt het toezicht op de naleving van de gecoördineerde wetten vastgelegd. De Vaste Commissie voor Taaltoezicht wordt in artikel 60 belast met het algemeen toezicht.

Het is een adviserende instantie die onder meer tot taak heeft de bevoegde overheden te verzoeken de nietigheid vast te stellen van alle administratieve handelingen, verordeningen, bescheiden, benoemingen, bevorderingen en aanstellingen, die zij strijdig acht met de taalwetgeving in bestuurszaken. Een advies van de V.C.T. is niet vatbaar voor een annulatieberoep bij de Raad van State en degene die de Raad van State verzoekt een handeling die de taalwet schendt, nietig te verklaren, is niet verplicht zich eerst tot de V.C.T. te wenden.

Naast het algemeen toezicht dat door de Vaste Commissie voor Taaltoezicht wordt uitgeoefend zijn er nog een aantal organen belast met het bijzonder toezicht op de S.W.T.

Op grond van artikel 64 van de S.W.T. wordt die taak in de gemeente Voeren waargenomen door de commissaris-adjunct van de arrondissementscommissaris van Tongeren.

Voor de 19 gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is de vice-gouverneur van het administratief arrondissement Brussel-Hoofdstad met het toezicht belast.

De adjunct van de gouverneur van de provincie Vlaams-Brabant ten slotte, waakt over een juiste toepassing van de S.W.T. in de zes randgemeenten rond Brussel.

Het toezicht op de gemeentebesturen berust bij de Vlaamse minister bevoegd voor binnenlandse aangelegenheden. In dezen moet rekening worden gehouden met artikel 7 van de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen. In dat artikel wordt een onderscheid gemaakt tussen het gewoon en het specifiek administratief toezicht.

Het gewoon administratief toezicht omvat elke vorm van toezicht ingesteld door de gemeentewet, de provinciewet of de wet houdende de organisatie van de agglomeraties en federaties van gemeenten.

De controle op de naleving van de taalwetgeving behoort tot het gewoon administratief toezicht.

Voor de Vlaamse overheid kunnen we de ingewikkelde regeling als volgt samenvatten:

  • voor de gemeenten van het Vlaamse Gewest, met uitzondering van de zes randgemeenten en de gemeente Voeren  is het Vlaamse Gewest volledig bevoegd zowel voor de organisatie als de uitoefening van het gewoon administratief toezicht;
  • voor de zes randgemeenten en Voeren door de pacificatiewet van 9 augustus 1988 werd het college van provinciegouverneurs ingesteld. Dit college moet eensluidend advies verlenen over de voorstellen van beslissing uitgaande van de gouverneur van de provincie Limburg m.b.t. de gemeente Voeren inzonderheid voor de uitoefening van het administratief toezicht. behoort de organisatie van het gewoon administratief toezicht tot de bevoegdheid van de nationale overheid, doch de uitoefening ervan tot de bevoegdheid van het gewest;

V. BESLUITEN

1. De regel is dat de diensten van de Vlaamse Regering en de Vlaamse openbare instellingen het Nederlands moeten gebruiken.

2. De taalfaciliteiten voor Franstaligen in de taalgrensgemeenten en in de randgemeenten zijn uitzonderingen. Zij komen erop neer dat de Vlaamse overheid voor een beperkt aantal precies omschreven verrichtingen van de algemene regel (Nederlands is bestuurstaal) moet afwijken ten voordele, en meestal slechts op uitdrukkelijke aanvraag, van de Franstalige bewoners van de gemeenten met een speciale taalregeling.

3. Deze taalfaciliteiten doen geen afbreuk aan de eentaligheid van het Nederlands taalgebied, zodat een interpretatie van de taalwetgeving die tot veralgemeende tweetaligheid zou leiden, verworpen moet worden. Daarom dient de toepassing van de uitzonderingen steeds strikt territoriaal beperkt te worden tot de gemeenten met een speciale taalregeling.

Luc Van den Brande

Deze omzendbrief vervangt dienstorder 86/4 van 18 juli 1986.